Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, việc tôn trọng và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ nói chung, quyền sở hữu công nghiệp nói riêng là yêu cầu tất yếu nhằm xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, cạnh tranh lành mạnh và phát triển bền vững. Vì vậy, mỗi tổ chức, doanh nghiệp và người dân cần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, tuyệt đối không thực hiện hoặc tiếp tay cho các hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.
Theo Điều 226 Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017, người nào cố ý xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý đang được bảo hộ tại Việt Nam nhằm mục đích kinh doanh hoặc thu lợi bất chính, khi đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Đây là quy định thể hiện quyết tâm của Nhà nước trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể quyền sở hữu công nghiệp, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa các doanh nghiệp.
Trên thực tế, các hành vi vi phạm thường gặp gồm: sản xuất, gia công hoặc buôn bán hàng hóa giả mạo nhãn hiệu; sử dụng trái phép logo, thương hiệu của tổ chức, cá nhân khác; làm giả bao bì, tem nhãn của sản phẩm chính hãng; kinh doanh hàng hóa nhái mẫu mã, kiểu dáng công nghiệp; quảng cáo, livestream bán hàng giả trên mạng xã hội; đăng bán hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp trên các sàn thương mại điện tử. Những hành vi này không chỉ xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu mà còn gây thiệt hại cho người tiêu dùng, làm suy giảm uy tín của doanh nghiệp chân chính và ảnh hưởng đến sự phát triển của nền kinh tế.
Đối với các hành vi vi phạm, tùy theo tính chất, mức độ và hậu quả gây ra, người vi phạm có thể bị xử lý vi phạm hành chính, bị tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm, buộc tiêu hủy hàng hóa giả mạo, bồi thường thiệt hại cho chủ thể quyền. Trường hợp đủ yếu tố cấu thành tội phạm theo Điều 226 Bộ luật Hình sự, cá nhân vi phạm có thể bị phạt tiền hoặc bị phạt tù theo quy định của pháp luật; pháp nhân thương mại vi phạm cũng có thể bị xử lý hình sự và chịu các chế tài nghiêm khắc khác.
Để chủ động phòng ngừa vi phạm, các doanh nghiệp cần tăng cường công tác quản trị tài sản trí tuệ; thực hiện đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp và các đối tượng sở hữu công nghiệp theo quy định; thường xuyên rà soát hoạt động sản xuất, kinh doanh để bảo đảm không sử dụng trái phép các đối tượng đang được bảo hộ. Đồng thời, cần xây dựng văn hóa kinh doanh trung thực, cạnh tranh lành mạnh, nói không với hàng giả, hàng nhái và các hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.
Đối với người dân, cần lựa chọn mua hàng tại các cơ sở kinh doanh uy tín, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng; kiểm tra kỹ nhãn mác, hóa đơn, chứng từ và thông tin sản phẩm trước khi mua. Khi mua sắm trực tuyến, cần thận trọng trước những quảng cáo hấp dẫn hoặc các chương trình khuyến mại với mức giá bất thường; tìm hiểu kỹ thông tin người bán, chính sách bảo hành, đổi trả và phản hồi của khách hàng trước khi quyết định giao dịch. Tuyệt đối không tiếp tay cho việc tiêu thụ hàng giả, hàng nhái hoặc hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.
Bên cạnh đó, mỗi người dân cần phát huy vai trò trong công tác phòng ngừa, đấu tranh với các hành vi vi phạm pháp luật. Khi phát hiện dấu hiệu sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng nhái hoặc các hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp, cần kịp thời thông báo, tố giác đến cơ quan Công an hoặc cơ quan chức năng có thẩm quyền để được tiếp nhận, xử lý theo quy định của pháp luật. Sự chủ động, tích cực của người dân và cộng đồng doanh nghiệp sẽ góp phần quan trọng trong việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, xây dựng môi trường kinh doanh văn minh, minh bạch, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
Chấp hành nghiêm quy định của Điều 226 Bộ luật Hình sự không chỉ là trách nhiệm pháp lý của mỗi tổ chức, cá nhân mà còn là trách nhiệm đối với cộng đồng, góp phần xây dựng thị trường cạnh tranh lành mạnh, bảo vệ thương hiệu Việt Nam và nâng cao uy tín của doanh nghiệp trong quá trình hội nhập quốc tế.
