Ở xã An Toàn, HTX Nông dược và Dịch vụ tổng hợp An Toàn đang tìm cách đưa sản phẩm dược liệu địa phương đi xa hơn, gắn sản xuất với xây dựng và bảo vệ tài sản sở hữu trí tuệ Với HTX, bài toán không chỉ là làm ra sản phẩm, mà còn tạo dựng thương hiệu, xác lập quyền sở hữu và xây dựng niềm tin, nhận diện trên thị trường.
Giữ giá trị dược liệu bằng tài sản trí tuệ
Chị Mai Thị Mỹ Lâm, Giám đốc HTX An Toàn, cho biết điều trăn trở là làm sao phát huy thế mạnh sản phẩm bản địa nhưng vẫn đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường hiện đại.
Bởi nhiều hộ đồng bào dân tộc thiểu số vẫn duy trì phương thức sản xuất truyền thống, việc tuân thủ quy chuẩn chất lượng chưa đồng đều, trong khi vốn và công nghệ phục vụ chế biến sâu còn hạn chế. Vì vậy, theo chị Lâm, xây dựng thương hiệu và bảo vệ tài sản trí tuệ cần được tính đến ngay trong quá trình phát triển sản phẩm.
Do đó, HTX phải thay đổi cả cách sản xuất lẫn phương thức tiếp cận khách hàng. Như chị Lâm phải tự học quay video, đăng bài và livestream bán hàng. Ban đầu chỉ vài đơn mỗi ngày, lượng khách hàng và đơn hàng dần tăng lên.
“Chúng tôi không chỉ bán sản phẩm, mà giới thiệu luôn vùng đất, con người và quy trình sản xuất sạch, khép kín”, chị Lâm chia sẻ.
HTX này hiện có 5 sản phẩm đặc trưng gồm chè dây dạ cẩm, bột ngâm chân thảo mộc Nẫu Ecofarm, cao xịt họng thảo mộc, dầu gội thảo mộc và viên ngậm thảo mộc. Chè dây và bột ngâm chân đã đạt chứng nhận OCOP.
Đáng chú ý, HTX đã trồng thử nghiệm và nhân giống nhiều loại cây có giá trị như đương quy, đẳng sâm, sâm bảy lá, chè dây, kim ngân hoa, tía tô, quế, màng tang và dứa. HTX cũng phát triển một số giống cây di thực, mở rộng nguồn nguyên liệu phục vụ phát triển sản phẩm.
Cách đây 3 năm, HTX An Toàn phối hợp với ngành khoa học và công nghệ tỉnh thực hiện nhiệm vụ khoa học về ứng dụng công nghệ trồng đương quy theo GACP-WHO. Qua đó tạo nền tảng để HTX triển khai hai dự án liên kết trồng đương quy theo Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững với quy mô đạt 2,7ha, có 31 hộ dân tộc thiểu số tham gia.
HTX đầu tư xưởng sơ chế đạt chứng nhận an toàn vệ sinh thực phẩm và phát triển các sản phẩm OCOP. Đồng thời, HTX kết nối đầu ra cho người dân thông qua các chương trình xúc tiến thương mại.
Những bước đi này cho thấy giá trị dược liệu không chỉ nằm ở nguyên liệu, mà còn ở tên gọi, thương hiệu, bao bì, câu chuyện sản phẩm và lợi thế vùng miền, những yếu tố có thể trở thành tài sản trí tuệ. Vì thế, HTX cần quan tâm sở hữu trí tuệ ngay khi xây dựng sản phẩm để bảo vệ thành quả đầu tư, giữ lợi thế cạnh tranh và nâng giá trị khi mở rộng thị trường.
Nâng giá trị cà phê từ vùng nguyên liệu
Còn tại xã Đak Đoa, câu chuyện của HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Lam Anh cho thấy sở hữu trí tuệ có thể đi cùng quá trình tổ chức lại sản xuất, xây dựng thương hiệu và hình thành tài sản trí tuệ. Gắn bó nhiều năm với vùng cà phê Đak Đoa, ông Lê Hữu Anh, Giám đốc HTX, kiên trì vận động nông dân giảm phân hóa học, tăng phân hữu cơ.
Những ngày đầu, không ít hộ còn lo giảm năng suất và khó tiêu thụ. Hiệu quả thực tế qua từng vụ sản xuất dần thuyết phục người dân. “Cây cà phê hữu cơ sinh trưởng khỏe hơn, chi phí đầu tư giảm nhiều, trong khi lợi nhuận lại tăng. Khi người dân nhìn thấy hiệu quả, họ sẽ tự nguyện làm theo”, ông Lê Hữu Anh chia sẻ.
Hiện, HTX liên kết với 492 hộ dân trên diện tích khoảng 300ha. Các hộ được hỗ trợ kỹ thuật, hướng dẫn sử dụng phân vi sinh, phân ủ và thuốc trừ sâu bằng chế phẩm sinh học. Vùng nguyên liệu được tổ chức theo các tiêu chuẩn 4C, UTZ và hữu cơ. HTX cam kết thu mua cho người dân cao hơn giá thị trường khoảng 200 đồng/kg nhân xô.
Trên nền nguyên liệu địa phương, HTX xây dựng thương hiệu Slar Land Coffee. Sản phẩm được UBND tỉnh công nhận đạt OCOP 3 sao năm 2020. Đây là nền tảng để HTX từng bước hình thành tài sản trí tuệ gắn với sản phẩm cà phê địa phương.
Theo ông Lê Hữu Anh, HTX nhận được hỗ trợ về xây dựng thương hiệu, nâng cao năng lực sản phẩm và sử dụng chỉ dẫn địa lý “Cà phê Gia Lai”. Những hoạt động này giúp HTX hiểu rõ hơn vai trò của sở hữu trí tuệ trong nâng giá trị và sức cạnh tranh của nông sản.
Đây là một mắt xích quan trọng trong quá trình nâng giá trị nông sản. Một vùng nguyên liệu có chất lượng nhưng thiếu thương hiệu và tài sản trí tuệ được bảo vệ sẽ khó tạo khác biệt lâu dài. Ngược lại, thương hiệu được quản lý và bảo hộ phù hợp sẽ giúp HTX định vị sản phẩm, củng cố niềm tin khách hàng và nâng giá trị kinh tế.
Sở hữu trí tuệ vì vậy không nên chỉ được xem là thủ tục pháp lý sau cùng, mà cần được HTX chủ động tính đến ngay khi xây dựng sản phẩm, thương hiệu và thị trường. Quản lý tốt tài sản trí tuệ giúp HTX khai thác hiệu quả lợi thế sản phẩm, bảo vệ thương hiệu và hạn chế nguy cơ bị sử dụng trái phép hoặc phát sinh tranh chấp.
Đưa sở hữu trí tuệ vào chiến lược của HTX
Những mô hình như HTX An Toàn và HTX Lam Anh đang diễn ra trong quá trình chuyển đổi mạnh của khu vực kinh tế tập thể Gia Lai. Hiện tỉnh có 172 HTX tham gia chuỗi liên kết sản xuất, 79 HTX ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp. Có 88 HTX sở hữu 210 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên.
Gia Lai đặt mục tiêu nâng tỷ lệ HTX nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao lên trên 16% vào năm 2027. Tỉnh cũng hướng đến khoảng 35% HTX nông nghiệp tham gia liên kết theo chuỗi giá trị.
Mục tiêu này đòi hỏi HTX nâng cao năng lực quản trị tài sản trí tuệ khi công nghệ cao và liên kết chuỗi ngày càng phát triển. Thương hiệu, nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, bao bì, bí quyết sản xuất và dữ liệu truy xuất đều có thể trở thành nguồn tạo giá trị cho HTX. Còn công nghệ giúp nâng năng suất, còn sở hữu trí tuệ giúp bảo vệ giá trị tạo ra và tạo khác biệt khi sản phẩm mở rộng thị trường.
Để hỗ trợ HTX thích ứng với yêu cầu mới, Gia Lai đã tổ chức các lớp tập huấn cho cán bộ, thành viên ban quản lý HTX và các tổ hợp tác có tiềm năng phát triển. Nội dung tập huấn gồm lập kế hoạch sản xuất, kinh doanh và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản lý, marketing.
Việc đưa AI và các công cụ số vào hoạt động giúp HTX kể câu chuyện sản phẩm tốt hơn, tiếp cận khách hàng nhanh hơn. Tuy nhiên, khả năng bán hàng trên môi trường số chỉ phát huy hiệu quả khi sản phẩm có thương hiệu rõ ràng, nguồn gốc minh bạch và quyền sở hữu được xác lập.
Do đó, tuyên truyền về sở hữu trí tuệ cần gắn chặt với quản trị HTX, giúp cán bộ, thành viên chủ động đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, lựa chọn hình thức phù hợp và tôn trọng quyền của chủ thể khác. Đồng thời, các HTX ở Gia Lai cần xây dựng văn hóa sử dụng sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, hợp pháp, qua đó thúc đẩy đầu tư vào chất lượng và giá trị sản phẩm.
Đây cũng là nền tảng để sở hữu trí tuệ trở thành một phần trong quản trị, sản xuất và kinh doanh, gắn với xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và mở rộng thị trường. Với lợi thế về cà phê, dược liệu và nông sản đặc trưng, Gia Lai có điều kiện biến tài sản trí tuệ thành lợi thế cạnh tranh dài hạn, giúp HTX bảo vệ giá trị sản phẩm và phát triển bền vững.
