Điều hành thu ngân sách chủ động, tạo nguồn lực cho tăng trưởng

Các chính sách miễn, giảm thuế, phí, lệ phí thực hiện trong 6 tháng đầu năm ước khoảng 89 nghìn tỷ đồng.

Hài hòa mục tiêu hỗ trợ và tăng trưởng

6 tháng đầu năm 2026, điều hành thu ngân sách nhà nước (NSNN) diễn ra trong bối cảnh nền kinh tế tiếp tục chịu tác động từ nhiều yếu tố khó lường của kinh tế thế giới. Xung đột địa chính trị tại một số khu vực, biến động giá năng lượng, chi phí logistics quốc tế gia tăng, cùng những điều chỉnh trong chính sách thương mại và tiền tệ của các nền kinh tế lớn tiếp tục ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và thương mại toàn cầu.

Trong nước, mặc dù kinh tế vĩ mô cơ bản ổn định, lạm phát được kiểm soát, xuất khẩu và thu hút đầu tư nước ngoài tiếp tục duy trì kết quả tích cực, nhiều doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với không ít khó khăn về thị trường, chi phí đầu vào và sức ép cạnh tranh.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra đối với công tác điều hành thu ngân sách không chỉ là hoàn thành dự toán mà còn phải góp phần tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp phục hồi, mở rộng sản xuất, kinh doanh, qua đó giữ vững nền tảng tăng trưởng của nền kinh tế. Bám sát các nghị quyết của Đảng, Quốc hội và Chính phủ, Bộ Tài chính đã điều hành chính sách tài khóa theo hướng chủ động, linh hoạt, phối hợp chặt chẽ với chính sách tiền tệ và các chính sách kinh tế vĩ mô khác nhằm vừa hỗ trợ tăng trưởng, vừa bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế.

Một trong những điểm nhấn nổi bật là việc tiếp tục triển khai đồng bộ các chính sách miễn, giảm và gia hạn thuế, phí, lệ phí để hỗ trợ doanh nghiệp và người dân vượt qua khó khăn, thúc đẩy phục hồi sản xuất, kinh doanh. Theo Bộ Tài chính, tổng quy mô các chính sách đã ban hành khoảng 316,8 nghìn tỷ đồng, bao gồm giảm thuế giá trị gia tăng; giảm thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu; nâng mức giảm trừ gia cảnh đối với thuế thu nhập cá nhân; miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp; chấm dứt thu lệ phí môn bài; giảm thuế xuất nhập khẩu đối với một số nhóm hàng; miễn, giảm nhiều khoản phí, lệ phí và gia hạn thời hạn nộp nhiều sắc thuế cùng tiền thuê đất. Riêng các chính sách miễn, giảm thuế, phí, lệ phí thực hiện trong 6 tháng đầu năm ước khoảng 89 nghìn tỷ đồng.

Song hành với các giải pháp hỗ trợ là việc tăng cường hiệu quả quản lý thu. Bộ Tài chính tiếp tục chỉ đạo cơ quan thuế và hải quan đẩy mạnh chuyển đổi số, mở rộng hóa đơn điện tử, phát triển các nền tảng thuế điện tử, xây dựng Hải quan số, tăng cường quản lý đối với thương mại điện tử, kinh doanh trên nền tảng số và giao dịch xuyên biên giới. Những giải pháp này không chỉ góp phần nâng cao tính minh bạch, giảm chi phí tuân thủ cho người nộp thuế mà còn mở rộng cơ sở thu trong bối cảnh các mô hình kinh doanh mới phát triển nhanh chóng.

Cùng với đó, công tác chống thất thu, chống chuyển giá và phòng, chống buôn lậu tiếp tục được triển khai quyết liệt. Trong 6 tháng đầu năm, cơ quan thuế đã thực hiện khoảng 21,6 nghìn cuộc kiểm tra, kiến nghị xử lý tài chính khoảng 30,3 nghìn tỷ đồng, đồng thời đôn đốc thu hồi khoảng 41,9 nghìn tỷ đồng tiền nợ thuế. Cơ quan hải quan thực hiện 502 cuộc kiểm tra sau thông quan, xử lý gần 11,42 nghìn vụ vi phạm, góp phần tăng thu cho ngân sách và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực thuế, hải quan.

Có thể thấy, trong nửa đầu năm 2026, điều hành thu NSNN không chỉ tập trung vào việc bảo đảm tiến độ thu ngân sách mà còn hướng tới mục tiêu dài hạn hơn là tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý và khai thác tốt hơn các nguồn thu của nền kinh tế. Đây cũng là nền tảng quan trọng để duy trì nguồn lực tài chính phục vụ phát triển trong bối cảnh nhiều khó khăn, thách thức vẫn còn ở phía trước.

Nguồn thu khởi sắc, tăng nguồn lực phát triển

Những giải pháp điều hành chủ động, linh hoạt cùng việc nâng cao hiệu quả quản lý thu đã nhanh chóng phản ánh vào kết quả thực hiện nhiệm vụ thu NSNN trong 6 tháng đầu năm 2026. Điều đáng chú ý là kết quả này đạt được trong bối cảnh nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và người dân vẫn đang được triển khai với quy mô lớn, cho thấy hiệu quả của việc kết hợp hài hòa giữa hỗ trợ tăng trưởng và bảo đảm nguồn lực tài chính quốc gia.

Theo Bộ Tài chính, riêng tháng 6/2026, thu NSNN ước đạt 202,3 nghìn tỷ đồng; lũy kế 6 tháng đạt khoảng 1.565,4 nghìn tỷ đồng, bằng 61,9% dự toán và tăng 17,2% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là kết quả tích cực, tạo nền tảng quan trọng để ngành Tài chính nỗ lực hoàn thành mục tiêu thu NSNN năm 2026 tăng tối thiểu 10% so với thực hiện năm trước.

Điểm sáng nổi bật tiếp tục đến từ thu nội địa - khu vực chiếm tỷ trọng lớn nhất trong cơ cấu thu ngân sách và phản ánh rõ nhất sức khỏe của nền kinh tế. 6 tháng đầu năm, thu nội địa ước đạt 1.351,4 nghìn tỷ đồng, bằng 61,4% dự toán và tăng 16,4% so với cùng kỳ. Đặc biệt, nếu loại trừ các khoản thu mang tính đặc thù như tiền sử dụng đất, xổ số kiến thiết, cổ tức và lợi nhuận sau thuế của doanh nghiệp nhà nước hay thu hồi vốn đầu tư của Nhà nước, các khoản thu nội địa còn lại tăng tới 26,7%. Đây là tín hiệu tích cực bởi nguồn thu đang được tạo lập ngày càng nhiều từ hoạt động sản xuất, kinh doanh - nền tảng ổn định và bền vững nhất của ngân sách nhà nước.

Không chỉ tăng về quy mô, chất lượng nguồn thu cũng tiếp tục được cải thiện. Hầu hết các sắc thuế gắn trực tiếp với hoạt động sản xuất, kinh doanh đều đạt kết quả khả quan. Thuế thu nhập doanh nghiệp đạt 371,8 nghìn tỷ đồng, bằng 83,6% dự toán; thuế giá trị gia tăng tăng 46,1%; thuế tiêu thụ đặc biệt tăng 27,1%; thu tiền thuê đất tăng gần 48% so với cùng kỳ. Điều này cho thấy đà phục hồi của doanh nghiệp, thị trường tiêu dùng và hoạt động đầu tư tiếp tục được duy trì, đồng thời phản ánh hiệu quả của công tác quản lý thu và cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực thuế.

Một điểm đáng chú ý khác là sự đóng góp ngày càng lớn của khu vực doanh nghiệp vào tăng trưởng nguồn thu ngân sách. Thu từ 3 khu vực kinh tế (doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và khu vực ngoài quốc doanh) đạt khoảng 712,2 nghìn tỷ đồng, bằng 69,9% dự toán và tăng 38,4% so với cùng kỳ. Trong đó, khu vực ngoài quốc doanh ghi nhận mức tăng tới 47,1%, phản ánh sự phục hồi mạnh mẽ của khu vực kinh tế tư nhân cũng như hiệu quả của các giải pháp cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh trong thời gian qua. Khi khu vực doanh nghiệp phát triển ổn định hơn, nền tảng nguồn thu ngân sách cũng được mở rộng theo hướng bền vững, giảm dần sự phụ thuộc vào các khoản thu có tính biến động.

Bên cạnh thu nội địa, các khoản thu từ dầu thô và hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục đóng góp tích cực vào kết quả chung. Thu từ dầu thô đạt gần 31 nghìn tỷ đồng, bằng 72% dự toán, tăng 25,6%. Thu cân đối từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt khoảng 182,2 nghìn tỷ đồng, bằng 65,6% dự toán, tăng 22% so với cùng kỳ. Kim ngạch nhập khẩu nhiều nhóm nguyên liệu, máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất tăng khá đã góp phần mở rộng nguồn thu, đồng thời cho thấy niềm tin của doanh nghiệp vào triển vọng sản xuất, kinh doanh trong thời gian tới.

Ở chiều ngược lại, một số khoản thu giảm hoặc chưa đạt tiến độ dự toán chủ yếu do tác động của các chính sách hỗ trợ nền kinh tế. Thuế thu nhập cá nhân giảm khi áp dụng mức giảm trừ gia cảnh mới; thuế bảo vệ môi trường giảm sau khi tiếp tục điều chỉnh thuế đối với xăng dầu nhằm góp phần bình ổn giá và hỗ trợ doanh nghiệp. Điều này cho thấy mục tiêu điều hành thu ngân sách không chỉ hướng tới tăng thu mà còn bảo đảm hài hòa với yêu cầu hỗ trợ phục hồi và phát triển kinh tế.

Nhìn tổng thể, kết quả thu NSNN 6 tháng đầu năm phản ánh hiệu quả của việc điều hành thu ngân sách theo hướng chủ động, linh hoạt, gắn kết chặt chẽ giữa các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp với việc tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước. Chính sự kết hợp này đã góp phần giữ vững đà tăng của nguồn thu trong bối cảnh nền kinh tế còn nhiều khó khăn, đồng thời tạo thêm nguồn lực để thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Trong những tháng cuối năm, Bộ Tài chính cho biết sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến kinh tế trong nước và quốc tế để điều hành chính sách tài khóa linh hoạt, phối hợp chặt chẽ với chính sách tiền tệ và các chính sách vĩ mô khác; triển khai quyết liệt các giải pháp quản lý thu, chống thất thu, mở rộng cơ sở thu và khai thác hiệu quả các nguồn thu mới từ thương mại điện tử, kinh doanh trên nền tảng số và giao dịch xuyên biên giới. Với nền tảng đã đạt được trong nửa đầu năm cùng việc tiếp tục nâng cao hiệu quả quản lý, ngành Tài chính có thêm cơ sở để hoàn thành mục tiêu thu NSNN năm 2026, góp phần tạo nguồn lực vững chắc cho tăng trưởng và phát triển bền vững.