Bộ Công an đang lấy ý kiến dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Đáng chú ý, dự thảo Bộ luật Hình sự bổ sung quy định về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, cho thời gian khắc phục hậu quả đối với các hành vi vi phạm gắn với các điều kiện cụ thể.
Việc này nhằm kịp thời thể chế hóa các quan điểm của Đảng, tháo gỡ những điểm nghẽn, vướng mắc, bất cập trong thực tiễn, bảo đảm tính nhân văn, nhân đạo của pháp luật hình sự, khuyến khích người phạm tội khắc phục hậu quả.
Các điều kiện để được áp dụng tạm hoãn truy cứu hình sự
Cụ thể dự thảo bổ sung một điều quy định về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự. Theo đó người thực hiện các tội phạm thuộc chương XVIII của Bộ luật Hình sự (47 tội tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế) có thể được tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để khắc phục hậu quả khi có đủ các điều kiện.
Bao gồm: hành vi vi phạm gây thiệt hại về kinh tế nhưng nhằm mục đích phát triển kinh tế - xã hội hoặc bảo đảm quốc phòng, an ninh; không có yếu tố tham nhũng; dự án đang triển khai, chưa hoàn thành và chưa thể khắc phục hậu quả do nguyên nhân khách quan nhưng có khả năng, phương án khả thi để khắc phục, đồng thời mang lại hiệu quả về kinh tế - xã hội hoặc quốc phòng, an ninh.
Cũng theo dự thảo, thời gian tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự không quá 2 năm. Trường hợp cần thiết có thể gia hạn 1 lần nhưng không quá 1 năm.
Như vậy, người phạm tội có thể được hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự trong tối đa 3 năm. Thời gian tạm hoãn này sẽ không được tính vào thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự.
Điều 29 của dự thảo quy định về căn cứ miễn trách nhiệm hình sự cũng bổ sung quy định trường hợp được tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự đối với những người phạm tội trong khi thực hiện các dự án phục vụ quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế, xã hội cho địa phương, đất nước, đã khắc phục xong hậu quả và mang lại hiệu quả.
Vì sao đề xuất bổ sung quy định này?
Theo Bộ Công an, đề xuất này nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân, phát triển kinh tế nhà nước và đổi mới công tác xây dựng, thi hành pháp luật.
Cơ quan soạn thảo dẫn nghị quyết 68 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, trong đó yêu cầu sửa đổi các quy định pháp luật hình sự và tố tụng theo hướng ưu tiên áp dụng các biện pháp dân sự, kinh tế, hành chính trước, tạo điều kiện để doanh nghiệp, doanh nhân chủ động khắc phục sai phạm và thiệt hại.
Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế nhà nước đặt ra yêu cầu xây dựng cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung trong trường hợp không có yếu tố tham nhũng, vụ lợi.
Nghị quyết 66 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật cũng nhấn mạnh yêu cầu tháo gỡ các rào cản thể chế, từ bỏ tư duy "không quản được thì cấm", bảo đảm cân bằng giữa việc hạn chế quyền và lợi ích chính đáng.
Nghị quyết 29/2026 của Quốc hội quy định miễn trách nhiệm hình sự với một số trường hợp sai phạm về đất đai nhưng không có yếu tố tham nhũng, đã khắc phục toàn bộ hậu quả và đáp ứng các điều kiện theo quy định.
Theo Bộ Công an, thực tiễn thi hành Bộ luật Hình sự cho thấy có những trường hợp vi phạm gây thiệt hại nhưng không vì động cơ vụ lợi, không có yếu tố tham nhũng, vẫn mang lại lợi ích cho địa phương hoặc đất nước và có khả năng khắc phục toàn bộ hậu quả nhưng vẫn bị xử lý hình sự.
Điều này, theo cơ quan soạn thảo, chưa bảo đảm tính công bằng, chưa tạo động lực để người vi phạm chủ động khắc phục hậu quả, đồng thời chưa phân hóa rõ giữa các hành vi có yếu tố tham nhũng với các vi phạm không có yếu tố tham nhũng.
Bộ Công an cho biết việc áp dụng quy định mới sẽ được kiểm soát thông qua 3 nhóm cơ chế.
Thứ nhất, hệ thống pháp luật hiện hành về phòng, chống tham nhũng và các quy định của Bộ luật Hình sự, cùng pháp luật chuyên ngành, đủ cơ sở để xác định hành vi có hay không có yếu tố tham nhũng và đánh giá bản chất sai phạm.
Thứ hai, hệ thống các cơ quan tiến hành tố tụng sẽ căn cứ chức năng, nhiệm vụ và quy định pháp luật để xem xét, đánh giá đầy đủ các điều kiện trước khi quyết định áp dụng cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự.
Thứ ba, kết quả thực tế của việc khắc phục hậu quả và bồi thường thiệt hại của cá nhân hoặc pháp nhân thương mại sẽ là căn cứ quan trọng để đánh giá hiệu quả áp dụng quy định này.
