Trong bối cảnh tình trạng đăng ký nhãn hiệu với mục đích chiếm dụng quyền sở hữu ngày càng phổ biến, một quyết định mới của Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam ban hành vào tháng 3/2026 đã cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của quyền tác giả trong việc bảo vệ tài sản trí tuệ của doanh nghiệp.
Đây được xem là một vụ việc đáng chú ý bởi chủ sở hữu thương hiệu nước ngoài chưa có bất kỳ đăng ký hoặc đơn đăng ký nhãn hiệu nào tại Việt Nam vào thời điểm nộp đơn phản đối. Thay vào đó, quyền tác giả đối với thiết kế logo đã trở thành cơ sở pháp lý chủ đạo giúp ngăn chặn hành vi đăng ký nhãn hiệu có dấu hiệu chiếm dụng.
Quyền tác giả trở thành cơ sở pháp lý trọng tâm
Thương hiệu Maurten của Thụy Điển nổi tiếng trên thế giới với các sản phẩm dinh dưỡng thể thao ứng dụng công nghệ hydrogel, hỗ trợ vận động viên sức bền bổ sung năng lượng hiệu quả và hạn chế các vấn đề về tiêu hóa. Logo của thương hiệu được thiết kế theo phong cách tối giản với tông màu đen trắng đặc trưng và đã gắn liền với các sản phẩm của doanh nghiệp trên thị trường quốc tế.
Năm 2023, một cá nhân tại Việt Nam đã nộp đơn đăng ký nhãn hiệu có thiết kế hoàn toàn trùng với logo của Maurten (Đơn số 4,2023,38668). Đây là hình thức thường được gọi là "chiếm dụng nhãn hiệu" (trademark squatting), khi một bên nhanh chóng đăng ký dấu hiệu thuộc về thương hiệu nước ngoài trước khi chủ sở hữu thực sự tiến hành bảo hộ tại Việt Nam.
Đại diện thương hiệu Maurten đã phối hợp với hãng luật Tilleke & Gibbins để xây dựng chiến lược phản đối đơn đăng ký này.
Theo phân tích của các luật sư, vào thời điểm đó Maurten chưa có quyền nhãn hiệu tại Việt Nam, cũng chưa có hoạt động kinh doanh đáng kể trên thị trường trong nước. Các dữ liệu tiếp thị quốc tế cũng chưa đủ mạnh để chứng minh danh tiếng của thương hiệu tại Việt Nam.
Trong bối cảnh đó, thay vì dựa vào quyền đối với nhãn hiệu, nhóm luật sư lựa chọn đặt trọng tâm vào quyền tác giả đối với thiết kế logo. Theo quy định của pháp luật Việt Nam, quyền tác giả phát sinh tự động kể từ thời điểm tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định, không phụ thuộc vào thủ tục đăng ký.
Dựa trên quy định mới của Luật Sở hữu trí tuệ
Ngày 24/9/2024, đơn phản đối được nộp với ba căn cứ chính gồm:
- Nhãn hiệu gây nhầm lẫn với logo của chủ sở hữu;
- Xâm phạm quyền tác giả đối với tác phẩm mỹ thuật ứng dụng;
- Đơn đăng ký được nộp với động cơ không trung thực (bad faith).
Trong đó, lập luận quan trọng nhất dựa trên quy định mới tại khoản 7 Điều 73 của Luật Sở hữu trí tuệ sau khi được sửa đổi năm 2022. Quy định này nêu rõ, dấu hiệu chứa bản sao của tác phẩm mà không được phép của chủ sở hữu tác phẩm sẽ không được bảo hộ dưới danh nghĩa nhãn hiệu.
Hồ sơ phản đối đã đưa ra nhiều hình ảnh đối chiếu trực tiếp, chứng minh hai logo hoàn toàn giống nhau về đường nét, hình khối và tổng thể thiết kế. Đồng thời, bên phản đối cũng làm rõ logo đáp ứng đầy đủ điều kiện được bảo hộ với tư cách là tác phẩm mỹ thuật ứng dụng theo quy định của pháp luật về quyền tác giả.
Sau khoảng 17 tháng xem xét, ngày 9/3/2026, Cục Sở hữu trí tuệ đã ban hành Thông báo số 30919/SHTT,NH, chấp nhận toàn bộ lập luận về quyền tác giả và từ chối cấp văn bằng bảo hộ cho đơn đăng ký nhãn hiệu nói trên.
Mở ra hướng bảo vệ mới cho doanh nghiệp nước ngoài
Theo đánh giá của các chuyên gia, quyết định này cho thấy quyền tác giả hoàn toàn có thể trở thành công cụ hữu hiệu để bảo vệ các logo, biểu trưng và yếu tố thiết kế sáng tạo tại Việt Nam, ngay cả khi chủ sở hữu chưa kịp đăng ký nhãn hiệu.
Vụ việc cũng phản ánh cách tiếp cận ngày càng rõ ràng hơn của hệ thống sở hữu trí tuệ Việt Nam trong việc xử lý các hành vi đăng ký nhãn hiệu không thiện chí, đặc biệt sau khi Luật Sở hữu trí tuệ được sửa đổi năm 2022.
Đối với các doanh nghiệp quốc tế, đây là tín hiệu tích cực bởi quyền tác giả có thể được sử dụng để ngăn chặn việc đăng ký các nhãn hiệu sao chép logo mà không cần phải chứng minh đã sử dụng nhãn hiệu tại Việt Nam hoặc phải có giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả.
Doanh nghiệp cần chủ động giám sát và phản đối kịp thời
Từ vụ việc này, các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp, đặc biệt là các thương hiệu nước ngoài chưa hiện diện tại Việt Nam, cần chủ động theo dõi các đơn đăng ký nhãn hiệu mới để kịp thời phát hiện các trường hợp sao chép.
Đáng lưu ý, từ ngày 1/4/2026, thời hạn nộp ý kiến phản đối đơn đăng ký nhãn hiệu tại Việt Nam được rút xuống còn ba tháng kể từ ngày đơn được công bố. Điều này đòi hỏi các chủ thể quyền phải triển khai hoạt động giám sát nhãn hiệu thường xuyên nhằm bảo vệ tài sản trí tuệ của mình.
Bên cạnh đó, việc chuẩn bị hồ sơ phản đối với các tài liệu chứng minh rõ giá trị của tác phẩm, đối chiếu trực quan giữa các dấu hiệu và bổ sung các chứng cứ về hành vi nộp đơn không thiện chí sẽ góp phần nâng cao khả năng thành công.
Thực tiễn từ vụ việc của Maurten cũng cho thấy, mặc dù quyền tác giả là căn cứ được cơ quan có thẩm quyền chấp nhận trong quyết định lần này, việc kết hợp đồng thời nhiều căn cứ pháp lý như quyền tác giả, dấu hiệu nổi tiếng và yếu tố nộp đơn không trung thực sẽ tạo nên nền tảng bảo vệ vững chắc hơn trước các hành vi chiếm dụng nhãn hiệu.
