Tạp chí Sở hữu trí tuệ và Sáng tạo nhận được phản ánh của đơn vị doanh nghiệp là Hội viên Hội Sở hữu trí tuệ Việt Nam (VIPA) – đồng thời là Chủ Bằng độc quyền Kiểu dáng công nghiệp đối với Tên kiểu dáng là: “Trạm biến áp hợp bộ kiểu đứng” đã được Cục Sở hữu trí tuệ cấp văn bằng bảo hộ từ năm 2020.
Theo phản ánh, tại dự án xây lắp điện dọc đường bao biển trên địa bàn thành phố Hạ Long cũ, thuộc tỉnh Quảng Ninh, có 07 Trạm biến áp (TBA) hợp bộ kiểu đứng thuộc kiểu dáng thiết kế đã được cấp văn bằng bảo hộ độc quyền, đã được đầu tư xây dựng và đang khai thác; tuy nhiên, các đơn vị này, quá trình xây dựng và khai thác TBA, đã không xin phép chủ bằng độc quyền, cũng như không trả tiền quyền tác giả kiểu dáng công nghiệp.
Theo chủ sở hữu sáng chế, hành vi xâm phạm quyền kiểu dáng công nghiệp này không biết chủ thể nào là người thực hiện (chủ đầu tư, nhà thầu thi công, hay nhà thầu cung cấp thiết bị? không xin phép, không trả tiền?), nhưng đã gây thiệt hại cho chủ sở hữu, ảnh hưởng không tích cực trong việc thúc đẩy văn hóa kinh doanh tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ hiện nay, nhất là khi chủ đầu tư là cơ quan đại diện sử dụng ngân sách nhà nước của Tỉnh.
Thực hiện Chỉ thị số 02/CT-TTg ngày 30/01/2026 của Thủ tướng Chính phủ Về tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ, đặc biệt là, Công điện số: 38/CĐ-TTg ngày 05/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, để góp phần làm rõ phản ánh, góp phần bảo vệ quyền lợi của hội viên VIPA, PV Tạp chí Sở hữu trí tuệ và Sáng tạo đã đặt lịch làm việc với đơn vị đại diện Chủ đầu tư sử dụng ngân sách nhà nước là - Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng (QLDA ĐTXD) Khu vực II – Tỉnh Quảng Ninh.
Theo phản ánh và ghi nhận, đơn vị thi công xây lắp các TBA nêu trên là: Công ty Cổ phần Xây dựng hạ tầng T&D. Đơn vị này có trụ sở tại KĐT Moon City – Thành phố Hạ Long cũ.
Theo thông tin ban đầu từ phía Ban QLDA ĐTXD Khu vực II – Tỉnh Quảng Ninh, công trình xây lắp các TBA được hoàn thành, bàn giao và đưa vào sử dụng từ năm 2024; sau khi nhận bàn giao, đơn vị đại diện chủ đầu tư bàn giao cho đơn vị vận hành; từ đó tới nay các TBA hoạt động bình thường, không có vấn đề gì về mặt kỹ thuật.
Tuy nhiên, khi được hỏi sâu về đơn vị tư vấn thiết kế, tư vấn giám sát dự án, về việc phân cấp trách nhiệm về sở hữu trí tuệ đối với các hàng hóa, vật tư, thiết bị điện được phê duyệt, xây dựng, kiểm tra, nghiệm thu, thanh toán, PV không nhận được câu trả lời rõ ràng và chính đáng từ phía Ban QLDA ĐTXD Khu vực II . Điều này dấy lên hoài nghi về việc minh bạch trong quản trị dự án đối với các khía cạnh về nguồn gốc, chất lượng hàng hóa, vật tư, trang thiết bị điện.
Theo tìm hiểu, trong ngành điện, sáng chế về kiểu dáng công nghiệp cho loại “trạm biến áp hợp bộ kiểu đứng” nói trên – duy nhất được cấp cho đơn vị có phản ánh. Và theo quy định, việc sử dụng kiểu dáng đã được bảo hộ này phải xin ý kiến và phải trả tiền quyền tác giả cho chủ sở hữu. Về nguyên tắc, người bỏ tiền mua bản quyền ở đây là chủ đầu tư. Theo thông thường và theo quy định, khi chọn nhà thầu xây lắp thực hiện dự án, vấn đề về sở hữu trí tuệ phát sinh được quy định rõ và phân cấp trách nhiệm.
Từ thực tiễn sự việc, kiến nghị Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh, Giám đốc Sở Công thương, Giám đốc Điện lực tỉnh Quảng Ninh có biện pháp kiểm tra lại, để minh bạch hóa một số vấn đề của dự án, như: cơ sở khoa học của việc đề xuất xây dựng loại TBA ở dự án đường bao biển; có phải kiểu dáng công nghiệp được xây lắp là loại “Trạm biến áp hợp bộ kiểu đứng” đã được cấp bằng sáng chế; Ngân sách nhà nước đã quyết toán có mục chi cho nghĩa vụ về sử dụng quyền sở hữu trí tuệ không, nếu không có thì trách nhiệm của tỉnh như thế nào với tư cách chủ đầu tư (sử dụng ngân sách nhà nước); trường hợp ngân sách nhà nước đã giải ngân cho khoản chi về quyền sở hữu trí tuệ phát sinh từ dự án, thì số tiền đó đang ở đâu, đơn vị nào chiếm giữ trái phép.
Thiết nghĩ, đây là điều cần được thực hiện rõ và đầy đủ, để minh bạch hóa ngân sách và năng lực quản trị đối với các dự án đầu tư công hiện nay có liên quan đến sử dụng tài sản trí tuệ của đơn vị, cá nhân khác.
